Know how by´┐Ż pomnikiem historii?
18.08.2009.

Kiedy ponad pó´┐Ż roku temu Prezydent Rzeczypospolitej podpisa´┐Ż rozporz´┐Żdzenie uznaj´┐Żce znaczn´┐Ż cz´┐Ż´┐Ż starego Poznania za Pomnik Historii, wydawa´┐Żo si´┐Ż, ´┐Że rewitalizacja pozna´┐Żskiej Starówki nabierze wreszcie tempa i realistycznego wymiaru. Tymczasem wszystko jest po staremu - pisze Adam Suwart w "Przewodniku Katolickim".

 

 

Formalnoprawny status Pomnika Historii nadaje si´┐Ż zabytkom nieruchomym na terytorium Rzeczypospolitej, które ze wzgl´┐Żdu na swe nadzwyczajne znaczenie dla historii i kultury narodowej powinny podlega´┐Ż szczególnej ochronie prawnej i spo´┐Żecznej.

W doborowym towarzystwie

Dot´┐Żd w Polsce og´┐Żoszono Pomnikiem Historii a´┐Ż 35 miejsc, w´┐Żród których s´┐Ż tak znane, jak Wawel, Jasna Góra, Westerplatte, Kopalnia Soli w Wieliczce czy Rezerwat w Biskupinie. Do tego zaszczytnego grona pod koniec ubieg´┐Żego roku do´┐Ż´┐Żczy´┐Ż te´┐Ż Pozna´┐Ż. Rozporz´┐Żdzeniem Prezydenta RP z dnia 28 listopada 2008 roku za Pomnik Historii uznano „historyczny zespó´┐Ż miejski z Ostrowem Tumskim, Zagórzem, Chwaliszewem i lewobrze´┐Żnym Starym Miastem lokacyjnym ze ´┐Żredniowiecznymi osadami podmiejskimi oraz za´┐Żo´┐Żeniem urbanistyczno - architektonicznym projektu Josepha Stübbena z pocz´┐Żtku XX wieku, a tak´┐Że Fortem Winiary, obecnie Parkiem Cytadela”. Jest wi´┐Żc unikatem na skal´┐Ż kraju, ´┐Że za Pomnik Historii uznano nadzwyczaj rozleg´┐Ży, bo przekraczaj´┐Żcy 1500 hektarów obszar, w którym jeszcze 100 lat temu zawiera´┐Żo si´┐Ż ca´┐Że miasto Pozna´┐Ż w swych ówczesnych granicach administracyjnych. Do dzisiaj na wymienionym obszarze koncentruje si´┐Ż gwarne ´┐Życie dnia powszedniego, tutaj jest najwi´┐Żksze zag´┐Ższczenie ludno´┐Żci, najsilniejsza presja ruchu turystycznego, to tu t´┐Żtni i pulsuje miasto.

Potencja´┐Ż historyczny Poznania

Zarówno wnioskodawcy – miasto Pozna´┐Ż, a pó´┐Żniej minister kultury, jak i sam decydent – Prezydent RP podkre´┐Żlili, ´┐Że o statusie Pomnika Historii dla wymienionych cz´┐Żci Poznania przes´┐Żdzi´┐Ży ró´┐Żnorodne fakty: zrazu ten, ´┐Że Pozna´┐Ż uznawany jest powszechnie za kolebk´┐Ż pa´┐Żstwa polskiego. Tutaj na wyspie zwanej Ostrowem Tumskim stan´┐Ża pierwsza polska katedra, tutaj odkryto relikty Palatium Mieszka I i hipotetyczne miejsce pierwszych chrztów. Tutaj wreszcie pochowano polskich monarchów, od Mieszka I i Boles´┐Żawa Chrobrego pocz´┐Żwszy. Ale na tym nie koniec. „Pozna´┐Ż - historyczny zespó´┐Ż miasta” stanowi przestrze´┐Ż o wyj´┐Żtkowej warto´┐Żci historyczno-kulturowej, kszta´┐Żtowan´┐Ż konsekwentnie w przeci´┐Żgu tysi´┐Żca lat. W tkance miejskiej przechowa´┐Ży si´┐Ż wszystkie zasadnicze elementy struktury architektoniczno-urbanistycznej, charakterystyczne dla kolejnych epok i zwi´┐Żzane z konkretnymi wydarzeniami historycznymi pocz´┐Żwszy od ´┐Żredniowiecza, a sko´┐Żczywszy na XX w. Zespó´┐Ż posiada warto´┐Żci historyczne i zabytkowe o znaczeniu wybitnym w skali regionalnej i ponadregionalnej. Ostrów Tumski to teren, na którym znajdowa´┐Ż si´┐Ż wczesno´┐Żredniowieczny gród. Rozplanowanie ulic w cz´┐Żci staromiejskiej zachowa´┐Żo si´┐Ż od XIII w. do dzisiaj w prawie niezmienionym stanie. Tak zwany Ring Pozna´┐Żski Josepha Stübbena, powsta´┐Ży w latach 1903-1910 w miejscu zburzonego pasa fortyfikacji pruskich, jest sztandarowym przyk´┐Żadem nowoczesnej my´┐Żli urbanistycznej. Fort Winiary, obecnie Park Cytadela, to prekursorski obiekt nowo pruskiej in´┐Żynierii fortyfikacyjnej z XIX w. o oryginalnym narysie. W obr´┐Żbie zespo´┐Żu wyst´┐Żpuj´┐Ż liczne obiekty architektoniczne o przeznaczeniu sakralnym, rezydencjonalnym, u´┐Żyteczno´┐Żci publicznej, b´┐Żd´┐Żce dzie´┐Żami uznanych architektów, prezentuj´┐Żce wybitne walory artystyczne oraz historyczne. Harmonijna ró´┐Żnorodno´┐Ż´┐Ż stylowa zabytków pozna´┐Żskich ´┐Żwiadczy o naturalnym procesie nawarstwiania si´┐Ż elementów struktury organizmu miejskiego i stanowi niew´┐Żtpliwie wyj´┐Żtkowy walor Poznania.

Wielki dysonans

Czytaj´┐Żc to wszystko, mo´┐Żna by odnie´┐Ż´┐Ż wra´┐Żenie, ´┐Że poznaniacy maj´┐Ż wyj´┐Żtkowe szcz´┐Żcie: mieszkaj´┐Ż w pi´┐Żknym, zadbanym mie´┐Żcie, gdzie historia przeplata si´┐Ż z nowoczesno´┐Żci´┐Ż, a urok dawnych ´┐Żredniowiecznych uliczek urzeka przybywaj´┐Żcych tu turystów i przydaje dumy miejscowym mieszka´┐Żcom. Tymczasem wystarczy skr´┐Żci´┐Ż nieco w bok z od´┐Żwi´┐Żtnych i reprezentacyjnych traktów pozna´┐Żskiego centrum, by przekona´┐Ż si´┐Ż, jakie rysy pokrywaj´┐Ż dumny Pomnik Historii i jak pog´┐Ż´┐Żbiaj´┐Ż si´┐Ż, przygniecione indolencj´┐Ż administracyjn´┐Ż pozna´┐Żskich w´┐Żadz i ich brakiem kreatywno´┐Żci.

Tu´┐Ż obok Ostrowa Tumskiego znajduje si´┐Ż Chwaliszewo. Ta dawna wyspa, zwana te´┐Ż Grobl´┐Ż Kapituln´┐Ż, gdy´┐Ż w zamierzch´┐Żej przesz´┐Żo´┐Żci nale´┐Ża´┐Ża do pozna´┐Żskiej kapitu´┐Ży katedralnej, w latach 1444-1800 by´┐Ża oddzielnym miasteczkiem ze swoim wójtem, ratuszem, a nawet szubienic´┐Ż. Jeszcze w dwudziestoleciu mi´┐Żdzywojennym by´┐Ż to teren niezwykle urokliwy, za spraw´┐Ż nieistniej´┐Żcego ju´┐Ż dzi´┐Ż zakola Warty i przerzuconego nad nim ´┐Żelaznego mostu, po którego prz´┐Żs´┐Żach pozosta´┐Ży niemal niewidoczne relikty. Od lat 60., kiedy to zasypano stare koryto Warty i przeci´┐Żto Pozna´┐Ż nies´┐Żawn´┐Ż tras´┐Ż Solna – Estkowskiego, Chwaliszewo, podobnie jak i ´┐Żródka, podupad´┐Ży. Zamieni´┐Ży si´┐Ż w niezagospodarowane ost´┐Żpy w sercu miasta, które – jak pisa´┐Ż w swym „Przewodniku po Poznaniu” Marcin Libicki – bardziej przypominaj´┐Ż „przedmie´┐Żcia Kalkuty” ni´┐Ż niedawno ustanowiony Pomnik Historii. Stan ten nie zmieni´┐Ż si´┐Ż z grubsza od dwudziestu lat, w ci´┐Żgu których cieszyli´┐Żmy si´┐Ż wolno´┐Żci´┐Ż, daj´┐Żc´┐Ż wreszcie szans´┐Ż na ´┐Żmia´┐Że dzia´┐Żania naprawcze w stosunku do twórczej my´┐Żli urbanistyki socjalistycznej lat 60. i 70. Jednak zamiast harmonijnej rewaloryzacji, widzimy coraz bardziej desperackie wyprzedawanie gruntów i aroganckie lokalizowanie na nich niezrozumia´┐Żych inwestycji budowlanych, najcz´┐Żciej deweloperskich. Jednym z przyk´┐Żadów jest tu kompleks, jaki powsta´┐Ż niemal na wale przeciwpowodziowym, na wschodnim skrawku Chwaliszewa, frontem do po´┐Żo´┐Żonej po drugiej stronie rzeki katedry. Gdy ten przysadzisty moloch wrós´┐Ż ju´┐Ż swymi szaroceglanymi murami w pejza´┐Ż nadwarcia´┐Żski, okaza´┐Żo si´┐Ż, ile szkody w nim poczyni´┐Ż, zas´┐Żaniaj´┐Żc unikatowe industrialne zabudowania starej gazowni z po´┐Żowy XIX wieku na Grobli i tworz´┐Żc nad brzegiem Warty rodzaj quasi-fortecznej kurtyny, zaprzeczaj´┐Żcej idei otwarcia miasta na rzek´┐Ż.

Mrzonki, narady i powody do dumy

Podobnych przyk´┐Żadów jest wiele – ot, cho´┐Żby ten, jak potraktowano bulwar nadwarcia´┐Żski w miejscu dawnego portu, gdzie kolejny deweloper wybudowa´┐Ż apartamentowce, uniemo´┐Żliwiaj´┐Żc ludno´┐Żci swobodne przej´┐Żcie wzd´┐Żu´┐Ż koryta rzeki, które w po´┐Ż´┐Żczeniu z kawiarenkami i widokiem na katedr´┐Ż by´┐Żoby nie lada atrakcj´┐Ż turystyczn´┐Ż i pi´┐Żknym zak´┐Żtkiem miasta. W nie lepszym stanie jest te´┐Ż teren dawnego koryta Warty, po´┐Żo´┐Żonego w centrum miasta, 5 minut spacerem od ratusza i 10 od katedry. Jedyny pomys´┐Ż, jaki w´┐Żadze miasta zrealizowa´┐Ży tutaj w ci´┐Żgu 20 lat, to „parking buforowy”. Poza tym mamy w tym miejscu samorzutn´┐Ż pijalni´┐Ż piwa i miejski szalet pod go´┐Żym niebem. A przecie´┐Ż w starym korycie Warty mo´┐Żna by uzyska´┐Ż znakomite miejsce wypoczynku dla wycieczek pod´┐Ż´┐Żaj´┐Żcych z katedry na Stary Rynek. Tworz´┐Żc tu park wodny, nawi´┐Żzaliby´┐Żmy do przesz´┐Żo´┐Żci, w której p´┐Żyn´┐Ża t´┐Żdy Warta, a jednocze´┐Żnie uzyskaliby´┐Żmy znakomity teren zielony i wypoczynkowy w centrum miasta. Tam te´┐Ż mo´┐Żna by ustawi´┐Ż scen´┐Ż koncertow´┐Ż, na której, cho´┐Żby w czerwcu, mog´┐Żyby odbywa´┐Ż si´┐Ż spektakle s´┐Żynnego Festiwalu Teatralnego „Malta”. Ca´┐Żo´┐Ż´┐Ż otoczona unikatowym kompleksem architektonicznym Starej Gazowni (od po´┐Żudnia) i starymi uliczkami Sienn´┐Ż i Czartori´┐Ż (od pó´┐Żnocy), z reliktami dawnej przystani rzecznej, z której jeszcze 80 lat temu odp´┐Żywa´┐Ży statki turystyczne do Puszczykowa, z widokiem na wie´┐Że katedry z jednej, i – pe´┐Żen architektonicznego smaku ko´┐Żció´┐Ż Wszystkich ´┐Żwi´┐Żtych na Grobli ze znakomit´┐Ż akustyk´┐Ż i organami z drugiej strony; ca´┐Żo´┐Ż´┐Ż ta by´┐Żaby prawdziw´┐Ż per´┐Ż´┐Ż owego Pomnika Historii, jakim s´┐Ż te pozna´┐Żskie tereny.

Niestety s´┐Ż to mrzonki i rozwa´┐Żania czysto hipotetyczne. W samym Urz´┐Żdzie Miasta Poznania, w licznych jego agendach i p´┐Żynnie zmieniaj´┐Żcych si´┐Ż wydzia´┐Żach czy biurach, podczas niezliczonej ju´┐Ż w ostatniej dekadzie liczby posiedze´┐Ż rozmaitych komisji Rady Miasta dywagowano na te tematy wielokrotnie i kompetentnie. Zbierano si´┐Ż, organizowano konkursy na najlepszy projekt, zg´┐Żaszano poprawki, zastrze´┐Żenia, a ´┐Życie i post´┐Żpuj´┐Żca destrukcja p´┐Żyn´┐Ży sobie obok w swym niespiesznym, acz nieub´┐Żaganym tempie. Przyk´┐Żadów takich zaniedba´┐Ż jest wiele w ca´┐Żym mie´┐Żcie - bardzo cz´┐Żsto na obszarze uznanym za Pomnik Historii. Czy wi´┐Żc obok s´┐Żusznej dumy z historycznego dorobku ca´┐Żej sztafety pracowitych pokole´┐Ż poznaniaków dzisiejsi mieszka´┐Żcy Grodu Przemys´┐Żawa i ci, którzy w ich imieniu sprawuj´┐Ż w´┐Żadz´┐Ż i kszta´┐Żtuj´┐Ż oblicze miasta, maj´┐Ż pe´┐Żne prawo do zadowolenia?

 

Adam Suwart

 

Tytu´┐Ż pochodzi od redakcji.

Tytu´┐Ż oryginalny: "Rysy na pomniku," Przewodnik Katolicki.

Fot. Przewodnik Katolicki.

 

Komentarze
Dodaj nowy Szukaj
Napisz komentarz
Nick:
E-mail:
 
Tytu´┐Ż:
UBBCode:
       
 
 
 
Prosz´┐Ż wpisa´┐Ż kod antyspamowy widoczny na obrazku.
Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."