Ład przestrzenny - materiały
Maciej Wudarski   
piątek, 10 czerwca 2011
Prezentujemy poniżej, jako tekst inspirujący do dyskusji w zespole roboczym ds. gospodarki przestrzennej, list do premiera sprzed ponad roku, podpisany  przez ponad 40 organizacji społecznych z całego kraju, a dotyczący planowanych ówcześnie zmian w Ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przyczyną powstania listu było przeciąganie przez ówczesnego wiceministra infrastruktury Olgierda Dziekońskiego umówionego pod koniec poprzedniego (tj. 2009 r.) roku spotkania z organizacjami obywatelskimi zajmującymi się problemami ładu przestrzennego w polskich miastach. Do spotkania doszło, mało co z niego wyniknęło. Obecnie na zmiany w Ustawie się nie zanosi, czyli nie będzie gorzej. Ale czy nie powinno być lepiej? W jakich sprawach i w jakim zakresie? Wokół tych dwóch pytań moglibyśmy zorganizować dyskusję w zespole roboczym, wychodząc od postulatów z Listu do premiera, a mając przed soba kampanię i zadanie podstawienia w niej problemów ładu przestrzennego i zabezpieczeń prawnych dla niego.


Poniższy list dostępny jest również w formacie PDF (LINK)


Data pisma:  25. 02.2010r.

 

40 organizacji pozarządowych

Wg listy pod niniejszym Wnioskiem

                                                                                          Pan Donald Tusk

                                                                   Prezes Rady Ministrów

 

Sygnatariusze niniejszego Wniosku to organizacje pozarządowe, zajmujące się sprawami ładu przestrzennego, które na co dzień i społecznie budują w oparciu o doświadczenia lokalne, społeczeństwo obywatelskie w aglomeracjach miejskich.

Zwracamy się z uprzejmą prośbą o Pana osobiste zaangażowanie w pilne działania, których celem będzie wyeliminowanie dzisiejszego chaosu prawnego bezpośrednio wpływającego na chaos urbanistyczny przestrzeni polskich miast i obszarów wiejskich.

Składamy do Pana Premiera

WNIOSEK o

1.    Odrzucenie przez Komitet Stały Rady Ministrów projektu z dnia 27 stycznia 2010r Ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, bez dalszego prowadzenia kosztownych prac jej naprawy;

2.    Przygotowanie z udziałem obywateli założeń nowelizacji obowiązującej ustawy w zakresie niezbędnym do pilnego wyeliminowania luk i błędów, które są przyczyną utrudnień dla inwestorów oraz rabunkowej degradacji polskiej przestrzeni;

3.    Podjęcie prac nad kompleksową regulacją gwarantującą kulturę polskiego krajobrazu, w tym środowiska miejskiego;

4.    Zaproszenie przez Pana Premiera obywatelskich  organizacji pozarządowych na debatę poświęconą prawnym zagrożeniom ładu przestrzennego, których nie udaje się wyeliminować, mimo powtarzanych solennych deklaracji kolejnych ekip rządzących.

 

Jak zostało zauważone w raporcie „Polska 2030. Wyzwania Rozwojowe” [Wyzwanie 7: Solidarność i Spójność Regionalna, str. 266]: „Doprowadzenie do objęcia miejscowymi planami zagospodarowania całej przestrzeni polskich miast, ze szczególnym uwzględnieniem metropolii. Plany powinny wynikać z przemyślanych koncepcji rozwoju
i ze struktury przestrzenno-funkcjonalnej miast, nie zaś z fragmentarycznych działań
i z konieczności podjęcia pojedynczych inwestycji.”

Proponowane zmiany w przepisach, niestety, nie są jednak z tym zbieżne.

Główne działania antykryzysowe Pana rządu, takie jak: „Plan Stabilności i Rozwoju” (2008), „Pakiet Antykryzysowy” (2009) oraz ostatni „Plan rozwoju i konsolidacji finansów 2010-2011” (2010), objęły zagadnienia związane z finansami, gospodarką i rozwojem przedsiębiorczości w kraju.

Przestrzeń polskich miast i obszarów wiejskich również zasługuje na całościowe (systemowe) rozwiązania dostosowane do zmieniających się uwarunkowań i  potrzeb społeczeństwa.


1. ODBIÓR SPOŁECZNY

Chaos prawny, urzędniczy i przestrzenny jest zmorą obywateli, zarówno inwestorów jak i mieszkańców. Administracja została powołana po to żeby służyć społeczeństwu. Tymczasem to właśnie ona w dużej mierze odpowiada za istniejący i pogłębiający się chaos. Cenę za to płaci społeczeństwo tak w wymiarze nadrzędnego interesu publicznego jakim jest ład przestrzenny, jak i w wymiarze indywidualnym, gdzie obywatel pozostaje sam w walce o zachowanie wartości użytkowanej przestrzeni, której degradacja narusza jego konstytucyjne prawa.

W Unii Europejskiej przyjęta została kolejna Nowa Karta Ateńska 2003 i Karta Lipska 2007, które wyznaczają kierunki i dają wytyczne dotyczące misji i roli zarządzania przestrzenią dla dobra człowieka. Nie odczuwamy przestrzegania wytycznych tych dokumentów przez administrację krajową. Zaniechanie obowiązku uregulowania zasad korzystania z przestrzeni, zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju i nadrzędnością ładu przestrzennego wobec drapieżnego komercyjnego zawłaszczania przestrzeni (stanowiącej własność publiczną), jest skazaniem naszego kraju na marginalizację w cywilizowanej Europie na kolejne dziesiątki lat. Za przyzwoleniem złego prawa realizowane są nieodwracalnie złe decyzje inwestycyjne ograbiające nasz kraj z kultury przestrzeni.

2. PODEJMOWANE STARANIA O POPRAWĘ ŁADU PRZEZ JEGO UDZIAŁOWCÓW

Środowiska branżowe skupione m.in. w Stowarzyszeniu Architektów RP i Towarzystwie Urbanistów Polskich prowadzą stałe prace i konferencje na temat pożądanych kierunków rozwoju architektury i urbanistyki. Przytoczyć należy projekty Polskiej Polityki Architektonicznej (SARP) i Polityki Miejskiej Państwa (TUP). Środowiska branżowe apelują o uwzględnianie ich głosu przez klasy rządzące Polską, niestety ich opinie o tworzonych ustawach są ignorowane.

W styczniu br. odbyła się dwunasta już Konferencja Inwestorski Tor Przeszkód, organizowana przez Prezydium Konferencji Inwestorów, mająca na celu nagłośnienie problemów biurokratycznych, które utrudniają inwestycje, stwarzają warunki do korupcji i podwyższania kosztów inwestycji. Corocznie inwestorzy wnioskują o stosowne zmiany do ustaw i regulacji niższego rzędu, a także o koordynację tworzonych regulacji resortowych. Przytaczają absurdy wynikające ze źle stanowionego, niespójnego polskiego prawa.

Obywatele, powiadomieni przez Pana rząd w pierwszych tygodniach 2008 roku o podjęciu prac nad nowelizacją ustaw o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i prawo budowlane, zwrócili się w kwietniu 2008r. w ramach obywatelskiej ogólnopolskiej akcji „Dość chaosu, planuj z głową” (www.petycja.org.pl) do Ministra Infrastruktury z petycją o poszanowanie praw obywateli do ładu przestrzennego i do partycypacji społecznej w jego tworzeniu w planowanej wtedy nowelizacji prawa znoszącej bariery inwestycyjne. Kopię tej korespondencji obywatele przekazali do Pana Premiera. Nikt nie podjął z nimi konstruktywnej debaty o problemach i o możliwościach ich wyeliminowania. Ustawowe konsultacje społeczne stanowiły mało efektywne narzędzie prawdziwego dialogu. Prace nad tym projektem rząd zawiesił na rzecz wprowadzenia zmian prawa budowlanego przez posłów z Komisji „Przyjazne Państwo”, co pozwalało na pominięcie konsultacji społecznych i branżowych. Organizacje pozarządowe zwróciły się wtedy z apelem do senatorów, aby izba wyższa parlamentu odrzuciła w całości szkodliwy dla polskiej przestrzeni projekt nowelizacji ustawy Prawo budowlane, sporządzony pod dyktando niewielkiej grupy inwestorów-deweloperów. Niestety, bezskutecznie. Sejm przyjął nowelizację w kwietniu 2009r.

Ustawa została przez Prezydenta RP skierowana do Trybunału Konstytucyjnego 
i oczekuje na rozstrzygnięcie. Mamy nadzieję, że nie wejdzie w życie.

3. POZYCJA ORGANIZACJI SPOŁECZNYCH

W lipcu 2009r Minister Infrastruktury ogłosił projekt nowelizacji Ustawy o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym, który zamiast ”uszczelniać” ujawnione w praktyce luki, wprowadza kolejne protezy dotychczasowych narzędzi planistycznych.

W październiku 2009 r., na Kongresie Obywatelskim, podczas panelu „Kultura przestrzeni wobec presji rynku”, organizacje pozarządowe prezentowały, w obecności Pana Olgierda Dziekońskiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury, polski krajobraz i polskie miasta pełne chaosu, agresji, obce dla ich mieszkańców za sprawą urzędników administracji. Minister zgodził się na debatę nad projektem ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w gronie organizacji pozarządowych. Organizacje przygotowały uwagi do projektu zmian przekazanego do rozpatrzenia przez Komitet Stały Rady Ministrów  w dniu 17.12.2022 r. Niestety debata pozostała jedynie na etapie deklaracji Ministra, a kolejna już wersja projektu ustawy trafiła do Komitetu Stałego Rady Ministrów w dniu 29.01.2010r. W uzasadnieniu do projektu dużo się mówi o udziale społeczeństwa w opiniowaniu (tworzeniu) aktów planistycznych, a w rzeczywistości projektowane zmiany  nie dają obywatelom skutecznych narzędzi wpływu na kształtowanie warunków otaczającej ich przestrzeni w jakich mają żyć.

Dodatkowo niepokoi fakt, że projekt przyjmuje za dokonaną zmianę ustawy Prawo budowlane w wersji komisji „Przyjazne Państwo” z dnia 12.04.2009r, gdzie administracja próbuje w ogóle zrezygnować z jakiejkolwiek odpowiedzialności za ład przestrzenny, a obywateli o sprzecznych interesach w planowanych przedsięwzięciach inwestycyjnych (inwestora i sąsiada) wysyła do sądów cywilnych.

Procedowane są projekty ustaw (Prawo budowlane i Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym) wobec których środowiska branżowe, inwestorzy i obywatele wyrazili się krytycznie.

Wierzymy, że jest możliwe wspólne wypracowanie takich rozwiązań prawnych, które godziłyby interesy społeczności lokalnej, inwestora i nie pozostawiałyby marginesu dla uznaniowej decyzji urzędniczej, która z zasady sprzyja nadużyciom. Chcemy, aby czytelność przepisów i ich konsekwentna realizacja stały się magnesem przyciągającym inwestorów poprzez zmniejszanie ryzyka inwestycyjnego, a mieszkańcom dawały poczucie bezpieczeństwa. Chcemy aby administracja publiczna spełniała rolę służebną wobec demokratycznego społeczeństwa poprzez brak możliwości wydawania uznaniowych decyzji i poprzez konsekwentną egzekucję obowiązujących przepisów.

4. UWAGI DO PROJEKTU USTAWY Z DNIA 27.01.2010R O ZMIANIE USTAWY
O  PLANOWANIU I ZAGOSPODAROWANIU PRZESTRZENNYM

W miejsce obowiązujących aktów normatywnych należy szukać nowych rozwiązań systemowych, a obecnie projekt zmian ustawy powinien zostać ograniczony wyłącznie do niektórych, najważniejszych w skali kraju problemów i oczekiwanych zmian, w tym:

1      rzeczywistej partycypacji społecznej w sporządzaniu aktów planistycznych tj. wprowadzenie konsultacji społecznych na etapie przygotowywania koncepcji studium i planu miejscowego,

2      usytuowania komisji urbanistyczno-architektonicznej przy radzie gminy (nie przy wójcie)

3      opiniowania decyzji o warunkach zabudowy i lokalizacji inwestycji celu publicznego przez komisję urbanistyczno-architektoniczną,

4      wprowadzenia definicji działki sąsiedniej (zgodnej z pierwotną intencją ustawodawcy tj. działki o wspólnej granicy),

5      doprecyzowanie obszaru analizy na potrzeby wydania decyzji o warunkach zabudowy i decyzji lokalizacji inwestycji celu publicznego, wykluczające uznaniowość, często wynikającą z pobudek korupcyjnych,

6      wprowadzenie wiążących ustaleń studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy dla decyzji o warunkach zabudowy
i decyzji lokalizacji inwestycji celu publicznego,

7      wprowadzenie krajowych przepisów urbanistycznych, z rozbudowaniem – w stosunku do projektu Ministerstwa Infrastruktury - zakresu stosowania,

8      wykluczenie wydawania przez wójtów, burmistrzów, prezydentów decyzji
o warunkach zabudowy i decyzji lokalizacji inwestycji celu publicznego, w których gmina występuje jako inwestor.

Zebrane uwagi szczegółowe, (przy dostrzeżonych niewielu zaletach, np. wprowadzeniu mediatora) zdaniem organizacji pozarządowych opracowujących niniejsze wystąpienie, dyskwalifikują obecny projekt  nowelizacji z dalszego procedowania.

Należy rozważyć wdrożenie programu wsparcia finansowego (a być może również organizacyjnego) dla gmin w celu przyspieszenia (ale bez pogarszania jakości) sporządzania planów miejscowych. Za przykłady takiej korzystnej kooperacji administracji państwowej z samorządem terytorialnym mogą posłużyć programy rządowe: „Moje Boisko-Orlik 2012” (MSiT) i „Narodowy Program Przebudowy Dróg Lokalnych 2008-2011” (MSWiA), a ponadto – w fazie przygotowania – program rozwoju biogazowni rolniczych w kraju (MRiRW).

5. PODSUMOWANIE

Prosimy Pana Premiera o decyzje skutkujące:

1.    Zaprzestaniem dalszych, kosztownych prac nad projektem z dnia 27 stycznia 2010r ustawy o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, który niesie kolejne zagrożenia dla sprawności państwa w zakresie ochrony polskiego krajobrazu oraz wydawania aktów prawa miejscowego i decyzji administracyjnych.

2.    Dokonaniem pilnych doraźnych zmian w obowiązującej ustawie o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym, które ograniczą obecne patologie (w ogólnym zarysie przedstawionych w rozdziale 4 powyżej). Szczegółowy ich zakres powinien być wyłoniony z rzetelnie i szybko przeprowadzonych przez niezależny zespół konsultacji społecznych/wysłuchania publicznego z udziałem przede wszystkim organizacji pozarządowych i obywateli, inwestorów, reprezentacji branżowych środowisk (w tym SARP i TUP) oraz  administracji samorządowej, która wszelkie swoje „błędy” usprawiedliwia złym prawem.

3.    Podjęciem sprawnych prac nad kompleksową regulacją gwarantującą kulturę polskiego krajobrazu, w tym środowiska miejskiego. Niezbędne jest  w tym celu skoordynowanie współpracy i pełne zaangażowanie ministrów właściwych ds. infrastruktury (budownictwa, zagospodarowania przestrzennego, gospodarki nieruchomościami), ds. ochrony gruntów rolnych i leśnych, ds. ochrony środowiska, ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, ds. edukacji, aby stworzyć spójny, przejrzysty, jednoznaczny i stabilny system prawny gwarantujący nadrobienie przez Polskę nawarstwionych zaległości z zakresu dbałości o kulturę przestrzeni, w tym edukację powszechną z zakresu kultury przestrzeni i kształcenie ustawiczne.


Szanowny Panie Premierze,

Jak wcześniej wspomnieliśmy, jesteśmy organizacjami pozarządowymi, które na co dzień i społecznie budują w oparciu o doświadczenia z życia lokalnej Polski, społeczeństwo obywatelskie.
Oczekujemy od Pana rozmowy z nami oraz działań, które potwierdzą prowadzenie przez Pana Premiera polityki odpowiedzialnej społecznie, czego niestety nie potwierdzają dotychczasowe kontakty z administracją.

Pragniemy aktywnie wspomóc Pana Premiera w tychże działaniach.





LISTA 40 ORGANIZACJI SYGNUJĄCYCH LIST DO PREMIERA RP
z dn. 25 lutego 2010 r.

Komentarze (0)

Zapisz się do kanału RRS tego komentarza

Pokaż/Ukryj Komentarze

Napisz komentarz

pomniejsz | powiększ obszar

Poprawiony: sobota, 11 czerwca 2011 11:50